Diş Nedir ?

Diş Nedir ?
Çene kemiklerinin diş yayı üzerine yerleşmiş sivri uçlu yapı. Besinlerin kesilmesi, parçalanması ve öğütülmesine yarar. Diş dentin denen bir çeşit kemikten oluşur. Bunun iskeleti oluşturan kemiklerden farkı, hücreden yoksun olmasıdır. Yapısında kollajen lifler ve kalsiyum tuzları bakımından zengin bir ana madde vardır. Lifler, diş yüzeyine koşut giden ince katmanlar oluşturacak biçimde dizilidir. Dentinin içinde bulunan boşluğa dişözü odacığı denir. Bu boşlukta pulpa (dişözü) adı verilen ve kan damarları ile sinirleri taşıyan bağdoku bulunur. Dişözü odacığı odontoblast adlı dentin yapıcı hücrelerden oluşan bir katmanda döşelidir. Dentinin üstü diştacında (dişin ağızda görünen bölümü) diş minesiyle, diş kökü bölgesinde ise sementle örtülüdür. Diş minesi vücudun en sert dokusudur. Yüzde 95 oranında inorganik kalsiyum tuzlarından (flüoroapatit ya da kalsiyum flüorür fosfat), yüzde 5 oranında da su ve organik maddelerden oluşur. Semente periodontium (diş çevresi bağı) denen bir lif sistemi bağlanır. Bu lifler dişin, çene kemiğinde yerleştiği diş yuvasına sıkıca oturmasını sağlar. Uç bölümünde pek çok kanalcık bulunur. Bunlardan, dişözüne giden kan damarları ve sinirler geçer.
Embriyon evresinde dişler, diş taslaklarından gelişir. Dişin iç ve dış bölümünü oluşturan dokular farklıdır. Dış bölüm ağız boşluğunu örten epitel dokusundan gelişir. Bunlar alttaki bağ dokusunu kısmen örten bir başlık gibidir. Ameloblast denen epitel hücreleri dişi daha çıkmadan salgıladığı mineyle örter. İç bölüme ise diş papillası adı verilir ve ileride dişözünü oluşturur. Dişler, çene kemiklerinde diş yuvası denen boşluklarda yerleşir.
Diştacı ile kök arasındaki geçiş bölgesi olan dişin boyun bölümü dişeti denen mukozayla sıkıca sarılmıştır. Dişin sement ve mine katmanlarına kalın bağdoku lifleriyle yapışan dişeti kan damarları açısından zengin bir dokudur.
İnsanda 20 geçici diş ya da sütdişi ile 32 kalıcı diş bulunur. Geçici diş düzeninde her çenede dörder kesicidiş, ikişer köpekdişi ve dörder azıdişi vardır. Kalıcı diş düzeninde ise, her çenede dörder kesicidiş, ikişer köpekdişi, dörder küçük azı ve altışar büyük azı yer alır. Geçici azıdışleri yerlerini kalıcı küçük azılara bırakırken, kalıcı büyük azıların geçici diş düzeninde karşılığı yoktur. Kesici dişler, adlarına uygun olarak keski biçimini almıştır. Köpekdişlerinin tacı ise koni biçiminde sivridir. Köpek dişleri ile kesici dişlerin tek bir uzun kökü vardır. Küçük ve büyük azıların çiğneme yüzeylerindeki girinti çıkıntılar besinleri öğütmeye yarar. Üst çenedeki büyük azılar üç, öbür büyük azılar iki köklüdür. Ağzın en gerisinde yer alan azılar oldukça geç çıkar. Akıldişi ve yirmiyaş dişi de denen bu dişler bazen tam anlamıyla oluşamaz, bazı kişilerde ise hiç bulunmaz.